( 1 ) 100 نامهء عمر به مردم نجران ، هنگام كوچ دادن ايشان ( 1 ) أبو يوسف ص 41 - 42 ؛ ابن سعد ، ج 1 / 2 ص 85 ( ش 143 ) ؛ الأصل ، محمّد شيبانى ، كتاب السّير ، نسخه‌هاى خطّى ، بدان تفصيل كه در پيمان 94 پيشين گذشت ؛ الوثائق السّياسيّة اليمنيّة ، محمد بن علىّ الأكوع الحوالى ص 174 - 183 . مقابله كنيد : بلاذرىّ ص 66 ( دو روايت ) ؛ ابو عبيد ، ش 503 - 504 ؛ كتاب الخراج ، قدامة بن جعفر ، ورق 125 ب - 126 / الف ؛ الأموال ، ابن زنجويه ( خطّى ) 35 / الف و 66 / ب . بنگريد : اشپرنگر ، 3 / 504 ؛ ترجمهء خدورى انگليسى ، شماره 1712 با همان تفصيل كه در پيمان 94 پيشين گذشت . به نام خداوند بخشايندهء بخشايشگر اين نوشتهء فرمانرواى مؤمنان عمر ، براى مردم نجران است : در راه به كار بستن فرمان محمّد پيامبر و أبو بكر ، هر كس از ترسايان كه از نجران به عراق رود ، در پناه خداست و از سوى هيچ مسلمانى ، گزندى به وى نخواهد رسيد . اما بعد : مردم نجران ، نزد هر يك از فرمانروايان شام و عراق بروند ، بايد زمينى قابل كشت به آنان دهند . آنچه در آن زمين بكارند ، به عنوان صدقه‌اى در راه خدا و جايگزينى براى زمين خود آنان ، از آن ايشان خواهد بود . در آن زمين و محصول آن ، هيچ كس را بر ايشان حقّى نيست ؛ نيز ايشان موظّف نيستند كه چيزى به كسى دهند ( 2 ) . اما بعد : بر مسلمانان است كه نجرانيان را در برابر ستمگران يارى دهند ؛ زيرا اينان مردمى هستند كه در زنهار مسلمانان به سر مىبرند . از آنگاه كه از سرزمين خويش بيرون آمده‌اند ، به مدّت بيست و چهار ماه از پرداخت سرگزيت ، آزاد خواهند بود ؛ و به جز پرداختن به كار نيك - بىآنكه ستم و تجاوزى بينند - چشم‌داشتى از ايشان نخواهد بود . عثمان بن عفّان و معيقيب ، [ بر اين نوشته ] گواه گشتند و معيقيب آن را نوشت . 1 . چون ترسايان نجران ، سلاحهاى جنگى و اسب فراهم آورده بودند ، و عمر از سوى آنان نسبت به مسلمانان بيمناك گشته بود ، آنان را از نجران يمن به نجرانيّهء عراق يكى از روستاهاى كوفه كوچ داد ( ابو يوسف ص 79 - 80 ؛ الرّتاج ، 1 / 485 و 490 ؛ ابو عبيد ، ش 503 ) . در پانوشت كتاب الأموال ، بىذكر مأخذ آمده است : گويا عمر به قصد به كار بستن وصيّت رسول خدا ( ص ) كه : در جزيرة العرب نبايد دو دين ، به جا مانند و يهود و ترسايان بايد از جزيرة العرب بيرون روند ، دست به اين كار زد ( ابو عبيد ، ص 274 ) . نيز بنگريد به پانوشت نامهء 99 . - م . 2 . متن « المغرم » ، المغرم و الغرامة و الغرم : بدهيى كه بايد آن را پرداخت ( صحاح ، جوهرى « غرم » ) . - م .